Yon Sèl Istwa Atravè De Testaman yo

Youn nan premye bagay yon nouvo lektè Bib remake, se ke Bib la divize an de gwo pati: Ansyen Testaman an ak Nouvo Testaman an. Yon kesyon ki konn vini pratikman touswit apre se: Poukisa gen de? Èske yo rakonte istwa diferan? Èske Ansyen Testaman an toujou gen valè kounye a ke nou gen Nouvo a? Se bon kesyon, e yo merite yon repons konplè, paske relasyon ki genyen ant de Testaman yo se youn nan bagay ki pi enpòtan ou ka konprann sou Bib la.

Repons kout la se sa: Ansyen Testaman an ak Nouvo Testaman an pa de istwa separe. Yo se de pati nan yon sèl istwa ki kontinye san kase. Ansyen Testaman an prepare sèn nan, li etabli pwomès yo, epi li kreye yon atant. Nouvo Testaman an montre akonplisman sa Ansyen Testaman an te pwomèt, epi li fè nou gade devan sou sa ki gen pou rive toujou. Nou pa ka konprann Nouvo Testaman an nèt san Ansyen Testaman an, epi nou pa ka wè pi gwo sans Ansyen Testaman an san Nouvo Testaman an. Yo fèt pou ale ansanm.

Ann swiv gwo liy istwa sa a, ki se yon sèl istwa. Li kòmanse ak kreyasyon. Bondye te fè syèl la ak tè a, ansanm ak tout sa ki ladan yo, epi li te deklare se bon. Premye chapit liv Jenèz yo montre nou mond lan jan Bondye te vle l la. Men istwa a pa rete la. Limanite te fè peche, e peche sa a te kase relasyon ki te genyen ant Bondye ak moun li te kreye yo. Rès Bib la rakonte sa Bondye te fè an repons a ruptur sa a, pa paske li te oblije fè l, men paske li se yon Bondye ki gen mizèrikòd, fidelite ak yon bi.

Apre dega lachit la, Bondye te kòmanse travay atravè yon pèp espesifik. Li te rele Abraram, li te fè yon kontra avè l, epi li te pwomèt ke atravè desandan li yo, tout nasyon sou latè ta beni. Abraram te vin gen Izarak, Izarak te vin gen Jakòb, epi Jakòb te vin gen douz tribi Izrayèl yo. Liv Jenèz, Egzòd, Levitik, Nonb, ak Detewonòm yo swiv premye istwa pèp sa a: esklavaj yo an Ejip, delivrans yo anba direksyon Moyiz, jan Bondye te bay Lalwa a sou mòn Sinayi, ak vwayaj yo pou ale nan peyi Bondye te pwomèt yo a.

Apre Moyiz, Jozye te vini, li menm ki te mennen Izrayèl antre nan tè pwomiz la. Apre sa, epòk jij yo te vini, answit epòk wa yo, kòmanse ak Sayil epi kontinye ak David ak Salomon. Liv Jozye, Jij yo, Rit, 1 ak 2 Samyèl, ak 1 ak 2 Wa yo kontinye rakonte istwa sa a. Atravè tout sa, Bondye te pasyan avèk yon pèp ki te vire do ba li plizyè fwa, e li te kontinye pale atravè pwofèt ki t ap rele nasyon an tounen nan fidelite, epi ki t ap fè konnen sa li te gen entansyon fè.

Pwofèt yo se pami vwa ki pi enpòtan nan Ansyen Testaman an. Yo te pale pandan peryòd liv istorik yo rakonte yo. Ezayi, Jeremi, Ezekyèl, ak douz liv pwofetik ki pi kout yo tout gen plas yo yon kote nan istwa sa a. Yo pat sèlman anonse lavni a apa de sitiyasyon yo t ap viv la. Yo te pale sou sitiyasyon reyèl, sou wa reyèl, ak sou kriz reyèl. Men, nan mitan pawòl yo te gen pwomès ki rive byen lwen, ki depase tan pa yo: yon delivratè ki gen pou vini, yon sèvitè k ap soufri, yon nouvo kontra, yon wayòm ki p ap janm fini.

Tout atant ak pwomès sa yo rasanble sou Jezikri. Nouvo Testaman an louvri ak kat rekò sou lavi Li, ministè Li, lanmò Li, ak rezirèksyon Li. Matye, Mak, Lik, ak Jan chak prezante Jezi sou yon pèspektiv diferan, men yo ap rakonte menm istwa a sou menm moun nan. Apre rezirèksyon Li ak monte Li nan syèl la, Sentespri a te vèse sou swivan Li yo, e legliz la te fèt. Liv Travay la rapòte kijan levanjil la gaye soti Jerizalèm pou ale nan mond ki antoure l la. Pandan legliz la t ap grandi, yo te ekri lèt pou kongregasyon yo ak pou kèk moun an patikilye, pou reponn kesyon, korije pwoblèm, e fòtifye kwayan yo nan lafwa a. Nouvo Testaman an fini ak liv Revelasyon, ki mete devan pèp Bondye a espwa sa ki poko rive a: retou Kris la, jijman final la, ak renouvèlman tout bagay.

Sa a se kat istwa a. Li enpòtan pou nou konprann ke kat sa a pa menm bagay ak lòd kote liv yo parèt nan Bib nou an, e li pa menm bagay ak lòd kote yo te ekri yo non plis. Yo ranje liv Bib la dapre kalite ak seksyon, e se pa dapre swit evènman yo rakonte yo egzakteman. Kwonik yo, pa egzanp, retounen sou kèk pati nan istwa ki te deja rakonte nan Samyèl ak Wa yo. Pwofèt yo te pale pandan peryòd ki anrejistre nan liv istorik yo, men yo parèt nan yon seksyon apa nan Bib la. Si nou kenbe swit istwa a nan tèt nou, sa pral ede nou jwenn kote chak liv gen plas li nan gwo istwa a, menm lè plas li sou etajè a sanble etranj.

Koulye a, ann bay mo testaman an bon atansyon. Yon testaman se yon kontra, yon akò oswa yon angajman ki lye pati yo ansanm. Ansyen Testaman an bati sou kontra Bondye te fè ak Izrayèl nan mòn Sinayi a, ak lwa li yo, prètriz li, sakrifis li yo, ak pwomès li yo. Nouvo Testaman an bati sou nouvo kontra Jezi Kris te etabli pa mwayen san li, kontra Jeremi te pwofetize plizyè syèk anvan: “Seyè a di ankò: Lè a pral rive, mwen pral pase yon lòt kontra avèk moun peyi Izrayèl yo ansanm ak moun peyi Jida yo.” (Jeremi 31:31). Jezi menm, nan Dènye Soupe a, te pran gode a epi li te di: “Menm jan an tou, apre yo fin manje, li ba yo gode diven an. Li di yo: Gode sa a, se nouvo kontra Bondye pase ak moun. Se avèk san m' ki koule pou nou an li siyen l'.” (Lik 22:20). Mo testaman an pa yon senp etikèt. Li montre yon relasyon kontra ant Bondye ak pèp li a.

Kretyen yo bezwen Ansyen Testaman an pou rezon ki ale pi lwen pase senp kiryozite sou listwa. Ansyen Testaman an prezante konsèp Nouvo Testaman an sipoze ou konnen deja. Kisa yon sakrifis ye, e poukisa li enpòtan? Kisa yon prèt ye, e kisa li fè? Kisa yon tanp ye, e kisa li reprezante? Ki siyifikasyon ti mouton Pak la? Kisa Bondye te pwomèt Abraram, David, ak pwofèt yo konsènan Izrayèl ak nasyon yo? San Ansyen Testaman an, eksplikasyon Nouvo Testaman an bay sou sa Jezi te akonpli yo ap rete yon ti jan fènwa. Lè otè Lèt bay Ebre yo eksplike ke Kris se gran prèt nou an, oswa lè Pòl di ke kwayan yo se desandan Abraram, agiman sa yo bati sou yon fondasyon ki soti nan Ansyen Testaman an. Yon lektè ki pa konnen fondasyon sa a pa pral wè pwofondè sa yo ap di a.

Istwa Bib la gen diferan gwoup moun ladan l tou, e si w kenbe yo byen separe youn de lòt, sa ap evite anpil konfizyon. Izrayèl, yo rele l Jwif tou, se pèp kontra a nan Ansyen Testaman an, ki desann de Abraram atravè Izarak ak Jakòb. Jantiy yo, oswa nasyon yo, se tout moun ki deyò Izrayèl. Legliz la se kò moun ki kwè nan Jezi Kris, ki konpoze de kwayan Jwif ak kwayan Jantiy, ki rasanble ansanm grasa levanjil la. Diferans sa yo enpòtan lè w ap li. Yon kòmandman ki te pale an premye bay Izrayèl, yo dwe konprann li nan kontèks sa a anvan w mande ki sa l vle di pou ou jodi a. Yon lèt ki te ekri bay yon legliz nan Korent oswa nan Efèz te adrese a yon kominote presi nan yon sitiyasyon presi. Yon pasaj ki te adrese a yon lòt moun an premye ka toujou montre w anpil bagay sou karaktè Bondye, sou fason li aji, ak sou plan ak volonte li, men ou bezwen konnen a ki moun yo te adrese l orijinèlman anvan w ka aplike l sou tèt ou kòrèkteman.

Kèk nan agiman ki pi pwisan nan Nouvo Testaman an sipoze yon konesans detaye sou istwa ak adorasyon jwif yo. Lè Pòl ekri moun Wòm yo sou jistifikasyon, li ap diskite ak yon odyans ki konnen Lalwa Moyiz la ak istwa Abraram. Lè otè lèt Ebre yo konpare prètriz ansyen kontra a ak prètriz Kris la, li sipoze lektè li yo konprann sistèm Levitik la. Yon lektè ki pa jwif, nan nenpòt syèk, e menm nan syèk pa nou an, kapab bezwen kontèks Ansyen Testaman sa a pou l swiv agiman an nèt. Sa pa yon feblès nan tèks la. Se yon envitasyon pou nou konnen tout Bib la, pa sèlman pati ki deja abitye nou yo.