Kisa Bib la ye?

Lè w louvri Bib la pou premye fwa, oswa menm pou santyèm fwa, youn nan kesyon ki pi enpòtan w ka poze se senpleman sa a: Kisa m ap li? Kesyon sa a merite yon repons ki fèt avèk anpil swen ak onètete, paske Bib la pa tankou okenn lòt liv w ap janm kenbe nan men w. Se pa yon sèl volim yon sèl moun te ekri nan yon sèl kote ak nan yon sèl moman. Se yon koleksyon 66 liv, ki te konpoze pandan plizyè syèk, pa anpil ekriven diferan, nan plizyè lang diferan, e ki te adrese a odyans ki separe pa dè milye ane ak dè milye mil distans. Men, nan chak liv sa yo, gen yon sèl objektif diven ki travèse yo tout. Konprann kisa Bib la ye pral fòme fason w li l, fason w etidye l, ak konbyen w ap resevwa nan li.

Sa ki pi enpòtan pou di sou Bib la, se ke li soti nan Bondye. Apot Pòl te ekri bay yon jèn minis yo rele Timote, e li di klèman: “Tou sa ki ekri nan Liv la, se nan Lespri Bondye a yo soti. Y'ap sèvi pou moutre moun verite a, pou konbat moun ki nan lerè, pou korije moun k'ap fè fòt, pou moutre yo ki jan pou yo viv byen devan Bondye.” (2 Timote 3:16). Mo ki tradui kòm "enspirasyon" an pote lide Bondye k ap soufle soti nan Li. Ekriti a pa t soti nan tèt moun. Li soti nan Bondye, e Li bay li atravè moun ki te ekri l yo. Apot Pyè konfime sa: “Men, anvan tout bagay, se pou nou konn sa byen: pesonn pa gen dwa pran mesaj pwofèt ki ekri nan Liv la pou li ba li sans li vle. Paske, pwofèt yo pa t' janm bay mesaj paske yo menm yo te vle. Okontrè, se Sentespri ki te pouse yo lè yo t'ap bay mesaj ki soti nan Bondye.” (2 Pyè 1:20-21). Moun ki te ekri yo se te vrè moun, ak vrè pèsonalite, vrè preyokipasyon, ak vrè lektè yo t ap ekri pou yo. Bondye pa t efase imanite yo. Li te travay atravè sa. Men sous sa yo te ekri a te diven, se pa sèlman yon bagay pèsonèl.

Sa vle di ke lè w ap li Bib la, w pa sèlman ap li opinyon ansyen moun sou Bondye. W ap li sa Bondye te lakoz yo ekri pou byen ou. Se yon deklarasyon ekstraòdinè, e se deklarasyon Bib la menm fè sou tèt li. Aksepte l pa yon ti bagay. Se fondasyon tout lòt bagay nan kou sa a.

Moun ki te ekri yo te sèvi ak anpil fòm diferan pou yo transmèt sa Bondye te ba yo. Gen ki te ekri istwa, yo te make evènman ki te rive vrè moun nan vrè kote. Gen ki te ekri pwofesi, yo te deklare sa Bondye t ap di pèp li a ak sa li te gen entansyon fè. Gen ki te ekri powèm ak chante pou eksprime adorasyon, lapenn, mèvèy, ak dezi ki fon. Gen ki te ekri istwa sou lavi Jezi, yo te make sa li te di ak sa li te fè pandan li t ap mache pami nou. Gen ki te ekri lèt bay legliz yo ak bay moun, pou yo te reponn ak sitiyasyon espesifik ak enstriksyon espesifik. Doktè Lik te eksplike pwòp metòd li nan kòmansman liv Levanjil li a: "Mwen menm tou, mwen te wè sa bon pou m ekri ba ou an lòd, Teofil ki pi ekselan an, apre m fin gen yon konesans pafè sou tout bagay depi nan kòmansman an, pou ou ka konnen verite bagay yo yo te moutre ou yo" (Lik 1:1-4). Lik te yon ekriven ki te atantif e ki te reflechi, ki te gen yon objektif klè. Imanite li parèt aklè sou chak paj, e bi diven ki dèyè travay li a parèt tou.

Gen yon avètisman enpòtan ki merite di byen bonè. Bib la anrejistre pawòl anpil moun diferan, ansanm ak moun ki te nan erè, moun ki te dezobeyi, oswa moun ki te mechan nèt. Lè zanmi Job yo ba li move konsèy, pawòl yo ekri fidèlman. Lè yon wa pale san bon konprann, istwa a pa kache sa. Lè Satan pale nan jaden an, yo kenbe pawòl li yo. Si yon deklarasyon ekri nan Bib la, sa pa vle di Bondye apwouve sa moun ki t ap pale a te di. Sa Bondye te enspire a, se anrejistreman egzat la. Pou n li byen, fò n gade kiyès k ap pale, nan ki sitiyasyon, e si Bondye konfime oswa si li korije sa moun nan ap di a.

66 liv ki nan Bib la se fondasyon tout kou sa a. Nou p ap mande w aprann yo tout pa kè alafwa. W ap fè konesans yo piti piti, menm jan w vin konn moun avèk tan. Men li itil pou w konprann depi nan kòmansman ke chak liv se yon inite apa. Yon liv nan Bib la gen pwòp ekriven li, pwòp lektè li te adrese yo, pwòp sitiyasyon ki fè li ekri, ak pwòp objektif li. Bib la kòm yon sèl antye se koleksyon konplè liv sa yo, ki kenbe ansanm pa yon sèl gwo istwa diven. Aprann fè diferans ant yon sèl liv ak Bib la kòm yon antye ap fè ou yon lektè ki pi atantif e ki pi egzak.

Lè w louvri yon Bib enprime, w ap remake gen bagay ki pa fè pati tèks orijinal Bondye te enspire a. Tit liv yo, nimewo chapit yo, nimewo vèsè yo, kat jewografik yo, referans kwaze yo ak nòt editoryal yo, se piblikatè, save ak tradiktè ki te ajoute yo tout pita pou ede lektè yo jwenn repè yo. Yo se zouti ki itil. Men yo pa Ekriti a. Yon separasyon chapit pa toujou make fen yon lide. Yon nimewo vèsè pa toujou make yon fraz konplè. Aprann wè zouti sa yo pou sa yo ye, sètadi èd ki itil olye de divizyon Bondye te enspire, ap sèvi w anpil.

Nan kè tout Ekriti a gen yon moun ki kanpe. Jan kòmanse Levanjil li a ak yon deklarasyon ki remonte anvan kreyasyon an: “Anvan Bondye te kreye anyen, Pawòl la te la. Pawòl la te avèk Bondye. Sa Bondye te ye, se sa Pawòl la te ye tou.” (Jan 1:1). Kèk vèsè pi devan, li di: "Pawòl la te fè kò, li te vin tounen yon moun, li te rete nan mitan nou" (Jan 1:14). Jezi Kris se Pawòl vivan Bondye a. Epi Pawòl Bondye ki ekri a bay temwayaj sou li. Jezi menm te di: “N'ap plede etidye sa ki ekri nan Liv la, paske nou mete nan tèt nou nou ka jwenn lavi ki pa janm fini an ladan li. Men, se Liv sa a menm ki pale sou mwen.” (Jan 5:39). Sou wout Emayis la, apre rezirèksyon li, Jezi te mache ak de disip ki potko rekonèt li, epi “Epi li pran esplike yo tou sa ki te ekri sou li nan Liv yo; li kòmanse ak Liv Moyiz yo, li pase nan tout Liv pwofèt yo.” (Lik 24:27). Otè liv Ebre a aplike pawòl yon sòm dirèkteman sou Kris, e li site l ki di: “Lè sa a, mwen di: Men mwen, Bondye. Mwen vin pou fè volonte ou, jan sa ekri sou mwen nan liv lalwa a.” (Ebre 10:7). Soti nan kòmansman rive nan fen, Ekriti yo ap avanse vè Jezi Kris e yo ap bay temwayaj sou li.

Sa pa vle di nou dwe fòse chak pasaj pale de Jezi touswit, san nou konprann dabò sa li te vle di nan pwòp kontèks li. Yon bon lekti toujou kite yon pasaj pale nan kontèks li anvan tout bagay. Men, kou w ap grandi nan konesans ou sou tout Bib la, w ap wè pi plis toujou kijan istwa a, pwomès yo, sakrifis yo, prètriz la, pwofesi yo ak kontra yo jwenn siyifikasyon yo ak akonplisman yo nan Li.

Poukisa kretyen yo li epi etidye Bib la? Repons ki pi senp lan se sa a: pou konnen Bondye ak Pitit Li a. Jezi te priye: “Lavi ki p'ap janm fini an, se pou yo konnen ou, ou menm ki sèl Bondye tout bon an, ansanm ak moun ou voye a: Jezikri.” (Jan 17:3). Bib la se mwayen prensipal Bondye ban nou pou nou vin konnen Li. Nou li pou nou aprann volonte Li, pou nou resevwa korèksyon lè nou fè erè, ak pou nou grandi nan obeyisans. Pòl te raple Timote ke Ekriti ki enspire a fè kwayan an "byen ekipe nèt pou tout bon zèv" (2 Timote 3:17). Pa gen okenn domèn nan lavi ke Ekriti a pa touche epi pa enstwi.

Li ak etidye se de aktivite ki gen rapò youn ak lòt men ki diferan. Lè w li, ou vin abitye ak kou yon liv la, ak pèsonaj li yo, ak mouvman li, ak ton li. Etid la fè w ralanti pou w ankete sou yon kesyon, egzamine yon mo, swiv yon tèm, oswa konprann yon pasaj ki difisil. De yo gen plas yo nan lavi yon kwayan. Okenn nan yo pa ranplase lòt la. Epi toude mande yon bagay okenn teknik pa ka ranplase: yon kè ki louvri pou resevwa ak yon depandans sou Sentespri a, ki se menm Lespri ki te pouse ekriven orijinal yo, e ki klere tèks la pou chak lektè ki sensè.