Kutambua Dalili: Upofu wa Kiroho Unavyoonekana kwa Nje

Mojawapo ya sababu muhimu zaidi za kuelewa dalili za upofu wa kiroho si ili tuweze kuwachunguza watu wengine, ingawa ufahamu huo unaweza kutusaidia kuwashughulikia kwa hekima na huruma. Sababu kuu ni ili tuweze kutambua mienendo hii ndani yetu wenyewe kabla haijaota mizizi kabisa. Dalili nyingi za upofu wa kiroho huonekana kwa wengine muda mrefu kabla hazijaonekana kwa yule anayezipitia. Tukielewa dalili hizi zinavyoonekana kutoka nje, tutakuwa tayari zaidi kupokea kwa unyenyekevu pale mtu anayetupenda anapojaribu kutuonyesha anachokiona.

Tukikumbuka hayo, tuchunguze sifa zinazoonekana za upofu wa kiroho na jinsi zinavyofunua hali ya moyo iliyo nyuma ya sifa hizo.

Upinzani Mkali dhidi ya Ukweli

Mojawapo ya dalili zinazojitokeza mara kwa mara za upofu wa kiroho ni upinzani mkali na uliopitiliza kipimo dhidi ya ukweli. Huu si mwelekeo wa kawaida wa binadamu wa kujitetea anapopingwa. Hili ni jambo tofauti kabisa kimsingi. Ukweli unapogusa eneo ambalo mtu ni kipofu, mwitikio mara nyingi huwa wa mlipuko wa hasira au wa kupuuza kabisa. Mwitikio huo hauendani kamwe na kile kilichosemwa.

Hili hutokea kwa sababu ukweli unatishia uhalisia wote ulioundwa ambao mtu huyo amejijengea. Si habari moja tu inayopingwa; ni ulimwengu wote wa ndani ulio hatarini. Moyo, baada ya kuwekeza sana katika udanganyifu huo, huutetea kwa nguvu zake zote. Ndiyo maana vipofu kiroho wanaweza kuonekana kuwa wagumu kusikia hoja wanaposahihishwa. Hawapingi tu jambo moja; wanatetea ufahamu wao wote wa uhalisia.

Mithali 9:8 inaonyesha mwelekeo huu: "Usimkemee mwenye dharau, asije akakuchukia; mkemee mwenye hekima, naye atakupenda." Tofauti ni kubwa sana. Mtu mwenye hekima hupokea karipio kama zawadi. Mtu aliyeshikwa na upofu wa kiroho hulipokea kama shambulio. Jinsi mtu anavyoitikia masahihisho ni kielelezo kinachofichua hali ya moyo wake.

Uhasama Dhidi ya Yeyote Anayepinga Dhana Zao Potofu

Jambo linalohusiana kwa karibu na kuupinga ukweli ni uadui dhidi ya watu wanaousema. Watu walio vipofu kiroho hawakatai ujumbe tu; mara nyingi humkataa pia mjumbe. Na si wakati wa mkabiliano tu. Wanaweza kuanzisha tabia ya kudumu ya kumharibia sifa, kumkwepa, au kumpinga waziwazi yeyote aliyejaribu kuwaonyesha jambo ambalo hawakutaka kuliona.

Jambo hili huuma sana hasa linapotokea katika mahusiano ya karibu. Mwenzi wa ndoa, mzazi, mchungaji, rafiki anayeaminika, watu hawa wote wanaweza kujikuta ghafla wamegeuzwa kuwa maadui kwa sababu tu walisema ukweli. Mtu aliye kipofu kiroho anahitaji kuharibu sifa ya yule anayemrekebisha, kwa sababu kama mtu huyo anaaminika, basi marekebisho yake lazima yazingatiwe. Kuyazingatia marekebisho hayo kunatishia ulimwengu wake wote wa ndani aliojijengea.

Kukataa Uhalisia

Upofu wa kiroho huzaa uwezo wa ajabu wa kujikanganya. Si ule wa makusudi na wa kujua, bali ule ulio wa dhati kabisa. Mtu huyo hakika haoni kile ambacho kila mtu anayemzunguka anakiona. Anaweza kutazama uhusiano unaoharibika na kuona kosa la mwingine kwa uwazi kamili, huku akishindwa kabisa kuona mchango wake mwenyewe. Anaweza kuona mtindo fulani ukijirudia katika maisha yake tena na tena, na kila mara huuchukulia kama dhuluma mpya na ya kipekee, badala ya kuuona kama ushahidi wa jambo linalohitaji kubadilika ndani yake.

Kukataa huku hakutokani na ujinga. Watu wengi walio vipofu kiroho ni wenye akili nyingi sana. Akili haimlindi mtu dhidi ya upofu wa kiroho; wakati mwingine huufanya kuwa mbaya zaidi, kwa sababu akili kali ni stadi sana wa kubuni hoja tata za kuhalalisha jambo ambalo moyo umeshaamua.

Kuishi Kabisa Ndani ya Fikira Tulizojijengea Wenyewe

Mtu kipofu kiroho haishi kimsingi katika ulimwengu halisi. Anaishi katika ulimwengu alioujenga ndani ya akili yake mwenyewe, ulimwengu ambamo simulizi lake ni kweli, ambamo tafsiri zake ni sahihi, na ambamo ushahidi daima unaunga mkono tathmini yake juu ya nafsi yake. Ulimwengu huu wa ndani hauna mgongano ndani yake kwa namna ya ajabu. Una mantiki yake, historia yake, na mfumo wake wa maadili.

Tatizo ni kwamba ulimwengu huu wa ndani unazidi kupotoka kutoka kwenye uhalisia. Na kadiri mtu anavyoendelea kuishi ndani yake, ndivyo inavyozidi kumchanganya anapokutana na uhalisia ana kwa ana. Mahusiano halisi, maoni halisi, matokeo halisi, yote haya yanakuwa magumu zaidi na zaidi kuyapokea na kuyashughulikia kwa sababu hayaendani na ulimwengu wake wa ndani.

Mtindo wa Kudumu wa Kuwalaumu Wengine

Huenda dalili inayoonekana kwa uthabiti zaidi ya upofu wa kiroho ni tabia ya kuwalaumu wengine kwa kushindwa na matatizo ya mtu mwenyewe. Hii si tabia ya kutupa lawama kwa wengine mara moja moja, ambayo sisi sote huifanya wakati mwingine. Huu ni udhaifu wa kudumu na wa kimfumo wa kushindwa kuchukua jukumu halisi la kibinafsi. Kila tatizo lina chanzo cha nje. Kila kushindwa kuna alama za vidole vya mtu mwingine juu yake. Kila athari chungu ni kosa la mtu mwingine.

Kutoweza Kupokea Huduma ya Kiroho

Dalili kuu zaidi ya upofu wa kiroho uliokomaa ni kutoweza kabisa kupokea huduma ya kweli. Hali hii hutokea pale mtu anapokuwa ameshachukua kikamilifu mtazamo wa roho ya udanganyifu inayomwathiri, hata hawezi kabisa kuupokea ukweli unapowasilishwa kwake. Huenda akakaa kusikiliza mahubiri yanayogusa hali yake moja kwa moja, kisha akaondoka bila kuguswa hata kidogo, au hata zaidi ya hapo, akiwa ameshawishika kwamba ujumbe huo ulikusudiwa mtu mwingine. Kwa vitendo, amepokea fikra za roho ile iliyokuwa ikimdanganya, na roho hiyo haikubali huduma yoyote inayoweza kufichua na kubomoa kazi yake.